Recensie: Agamben’s Profanaties

De Italiaanse filosoof Giorgio Agamben (1942) is een grote naam in de hedendaagse filosofie. Zijn grootste werk is het project ‘Homo Sacer’ – de sacrale mens, de heilige mens. In dat werk en in veel van zijn denken gaat het veelal om de relatie tussen de mens en de rituelen en heilige objecten waar de mens mee samenleeft. Nu in Nederlandse vertaling verschenen het boek ‘Profanaties’. Een recensie door Nicole des Bouvrie.

Blauwdruk van de mens

Zoekend naar het fundament waarop ons leven is gebouwd, verdiept Agamben zich in vele verschillende gebruiken en manieren waarop mensen hun leven leiden. Daarbij voortbouwend op een groot reservoir van kennis dat door de eeuwen heen is opgeslagen onder de noemer ‘filosofie’, komt hij met reflecties op aansprekende en alledaagse onderwerpen.

En in elk van deze onderwerpen die hij in verschillende essays die zijn opgenomen in ‘Profanaties’ aankaart, komt als het ware zijn blauwdruk voor de relatie tussen het profane en het sacrale naar voren. En de rol die deze relatie speelt in het menselijk leven. Hij stelt simpelweg dat we in deze tijd waarin we wellicht in naam het goddelijke, heilige, het sacrale hebben verworpen, we eigenlijk dit sacrale niet alleen nodig hebben, maar dat het een enorm groot onderdeel van ons leven uitmaakt.

Het sacrale en het profane

Het sacrale en het profane zijn de keerzijdes van dezelfde medaille. Het zijn twee extremen, het is een tegenstelling die zichzelf nietopheft, maar beide kanten er van hebben elkaar nodig, zoals polariteiten dat gewoon zijn. Het is als het beeld dat in de spiegel verschijnt en niet op dezelfde manier is als het voorwerp dat in de spiegel wordt weerspiegeld is. Wat zou er gebeuren, vraagt Agamben zich in een hoofdstuk af, als wij geloven dat we samenvallen met ons spiegelbeeld dat ons vertoont in de spiegel? Al we er mee samenvallen, het meester zijn? Dan verliezen we de liefde, zoals Narcissus ons al liet zien. Wanneer wij samenvallen met ons masker – de oorspronkelijke betekenis van het woord ‘persoon’ – dan zijn we verworden tot een specifieke substantie, het speciale en dat wat aan het zijn ontsnapt, wordt gereduceerd tot het persoonlijke.

Neem dan de andere keerzijde – het profane. Aan de hand van een interessante Romeinse geschiedenis legt Agamben uit dat het profane die plek was die niet van de goden was. Dat wat ooit sacraal en heilig, van de goden was, maar is teruggegeven aan de mens om voor menselijk gebruik te worden benut. Het omgekeerde is het heilig-maken, het door een ritueel overdragen aan de goden, het sacer maken. Hetgene dat sacer is, kan niet meer door mensen worden gebruikt, het behoort niet meer tot het domein van het menselijke.

Introductie tot Agamben’s denken

In dit boek, waarin deze zaken heel duidelijk en helder naar voren komen, worden de basisprincipes uit zijn verdere werk uiteengezet. Er in ligt Agamben’s kritiek op de term ‘Holocaust’ verborgen, wat letterlijk een offering door middel van het vuur aanduidt, en door het gebruik van dat woord wordt datgene dat mensen hebben voortgebracht tot een heilig-makend ritueel, tot een gebeurtenis die niet meer tot de mensen behoort. Terwijl we juist onder ogen moeten zien dat het juist het menselijke is, dat hiertoe heeft geleid, en dat het mensen zijn die dit hebben moeten ondergaan.

Een mooie vertaling, een goede inleiding op Agamben’s denken, over vele onderwerpen – van literatuur tot de oorsprong van het woord ‘genie’.

9789089534538_w215

Over het boek:

Profanaties
Giorgio Agamben
Uitgeverij Boom, 2015.

Afbeelding: trevor.patt via Compfight cc.

Deze recensie verscheen eerder op Zinweb. Maar aangezien het daar niet meer goed vindbaar is, nu ook hier.

Recensie: “Sterven voor een idee” / Of: Over levenskunst

Een vorm van kunst die me na aan het hart ligt is de levenskunst, een specifiek filosofische kijk op het leven, filosofie en kunst. Binnen de levenskunst gaat het erom dat kunst en filosofie niet zomaar dingen zijn waar je over praat, maar het zijn performatieve zaken. Je hele leven is een belichaming er van.

Continue reading “Recensie: “Sterven voor een idee” / Of: Over levenskunst”

Recensie: Vrouwen schrijven niet met hun tieten

Een pakkende titel die eigenlijk ook de inzet van het boek verrassend goed dekt: “Vrouwen schrijven niet met hun tieten” (2016). Vrouwen zijn mensen. En daar moet de samenleving nog verrassend vaak mee leren omgaan, als ze het al inzien.

Een pakkende titel die eigenlijk ook de inzet van het boek verrassend goed dekt: “Vrouwen schrijven niet met hun tieten” (2016). Vrouwen zijn mensen. En daar moet de samenleving nog verrassend vaak mee leren omgaan, als men het al inziet. Een boek vol essays van menselijke vrouwen van mijn eigen leeftijd (allemaal geboren tussen 1980 en 1989) die schrijven. Herkenning dus alom, want ook ik heb ooit gezegd “Ik ben geen feminist hoor, maar…” om er later achter te komen dat ‘feminisme’ eigenlijk niet zo’n vies woord is als je denkt.

13072904_10154135829224321_3066557606637178928_o

Continue reading “Recensie: Vrouwen schrijven niet met hun tieten”

Recensie: Judas van Amos Oz

Een wonderlijke verteller die je meeneemt naar het Jeruzalem van begin jaren ’60. Je voelt de stralen van de maan en ziet de reflectie er van op de stenen, je voelt de warmte van de petroleumkachel op zolder, en je vraagt je af of er verder nog iets nodig is. Is dat niet wat verhalenvertellers zouden moeten doen, je een stukje mee laten leven met fictieve levens. Hun pijn en vreugdes delen. Hoewel, in dit boek meer pijn. De pijn van verlies, van omgaan met verraad, met dood, en liefde. Een prachtig boek, met ook nog eens een bijzondere kijk op het leven van Jezus als door de ogen van de joden er door heen geweven. Zo natuurlijk dat je het zo uit hebt, alle 400 bladzijdes. Door Nicole des Bouvrie, eerder verschenen op Zinweb.

Continue reading “Recensie: Judas van Amos Oz”

Recensie – Onderworpen door Michel Houellebecq

Deze recensie van een wederom indrukwekkend boek van Michel Houellebecq schreef ik iets meer dan een half jaar geleden voor Zinweb. Helaas blijft het actueel. Een zinderend sterk boek, dat zoals alle boeken van Houellebecq je na laat denken over het pessimisme en de laksheid waarmee we onze eigen levens vullen, als we niet uitkijken.

we-weten-aanslag-charlie-hebdo-in-parijs

Continue reading “Recensie – Onderworpen door Michel Houellebecq”

Hedendaagse recensie en oproep geïnspireerd door Rousseau

Eens te meer wordt onze samenleving opgeschrikt door wandaden die de menselijkheid van alle mensen lijkt te vergeten. We worden in beslag genomen door een debat dat in economische termen over vluchtelingen praat, terwijl ontelbare lijken in de Middellandse Zee drijven. Tijd voor een heroverweging. Een recensie als kritiek op deze tijd als oproep tot een bekrachtiging van een ieders vrijheid, door Nicole des Bouvrie.

Eerder gepubliceerd op Zinweb.

15688067184_260bfe7dc8_z

Continue reading “Hedendaagse recensie en oproep geïnspireerd door Rousseau”

Recensie: In naam van God – geweld en religie

Eerder gepubliceerd op Zinweb.nl

Het nieuwste boek van Karen Armstrong is vanaf afgelopen woensdag in Nederlandse vertaling in de boekwinkels te vinden. Een zeer actueel boek, nu de discussie over de verhouding tussen geweld en religie weer hernieuwd is opgelaaid.

Continue reading “Recensie: In naam van God – geweld en religie”