Recensie van ‘Medea’ door Toneelgroep Amsterdam

Toneel is een beleving, eentje waarbij ik het liefst een half uur nadat de lichten weer aan zijn gegaan nog door een stilte bevangen ben. Toneelgroep Amsterdam lukt dat vaak. Helaas dit keer niet, hoewel alle voortekenen toch aanwezig waren. Recensie van een Medea die wel raakt, maar toch het doel mist.

Copyright Sanne Peper
Copyright Sanne Peper

Continue reading “Recensie van ‘Medea’ door Toneelgroep Amsterdam”

Hamlet vs Hamlet – Shakespeare voor&door gevorderden

Drie uur lang weet deze bewerking Hamlet je te boeien, vanaf het eerste moment. Eigenlijk wil je het liefst op de repeat-knop drukken. De lange staande ovatie overslaan, en direct weer terug naar het begin: Hamlet en de geest van Yorick op het grote lege toneel met de woorden “Wie ben ik?”

Abke Haring, © jan versweyveld

Deze speciale productie van het bekende stuk van Shakespeare is een bewerking door de Vlaming Tom Lanoye, geschreven in opdracht van en op het toneel gebracht door Toneelgroep Amsterdam en Toneelhuis. Een coproductie dus, met een hoofdrol voor Abke Haring, die een androgyne adolescente Hamlet neerzet. Hoewel de thema’s die Shakespeare klaarlegt tijdloos zijn, worden ze hier geheel hedendaags gemaakt. Niet door een hippe taal te bezigen of afleidende manouevres uit te halen, maar door het innerlijk van Hamlet en de zijnen tot op het bot uit te kleden.

Het toneel is een spiegelpaleis, waar niemand aan de ander ontkomt, noch deze ooit te boven weet te komen. De taal is scherp en gewaagd, maar de spelers lijken als voor de teksten te zijn geboren. Welk een overtuiging en inleving, waardoor ook de stilte onder je huid kruipt.

Ondanks de lengte van het stuk, zal niemand zich vervelen. Het decor is boeiend, en geregeld ligt het publiek dubbel van het lachen: een tragedie van Shakespeare is namelijk ook heel geestig. Het helpt waarschijnlijk wel om de oorspronkelijke verhaallijn van tevoren nog even goed door te nemen, zodat je niet afgeleid wordt door de namen en het verhaal en je volledig kunt focussen op het prachtige spel. Maar ook de echte Shakespeare-kenner zal op het puntje van zijn of haar stoel blijven zitten, want niets is wat je van tevoren had gedacht. En dat maakt het mooi. Pijnlijk mooi.

Abke Haring en Katelijne Damen, © jan versweyveld

Lang heb ik me afgevraagd, wat dit nou zo mooi maakt. En mooi is eigenlijk niet het juiste woord. Het heeft me beroerd. De lelijke harde wereld een stukje verder weg laten zijn, omdat ik aanwezig was, mocht zien, mijn adem in mocht houden. Ligt dat aan mij? Waarschijnlijk deels, verschillende mensen om mij heen mopperden over de grote hoeveelheid tekst en dat details op films toch veel beter te zien zijn.

Maar dit is toneel! En niet zomaar toneel. Doordat je aanwezig bent, de spieren ziet spannen, de tranen ziet vallen, het zuchten door merg en been gaat, komt de waterval van woorden eenvoudigweg heel hard binnen. Prachtig, betoverend. De verbeelding spreekt je eenvoudigweg aan. En dan stukken Antigone die worden aangehaald (ja, dat te herkennen, te zien, te begrijpen is wellicht een overschatting van de toneelganger, of niet?) – de verbeelding die wordt aangesproken en verwoord. Ik hoop dat ik nog een keer kan gaan.

Gezien: 21 maart, Stadsschouwburg Amsterdam.

Abke Haring en Katelijne Damen, © jan versweyveld

Optekening van een ervaring: Na de Repetitie & Persona (Toneelgroep Amsterdam)

Een onmogelijk verslag van de aanschouwing van twee toneelstukken samengebracht op één avond. Zonder spoilers, aangezien iedereen deze stukken voor zichzelf moet gaan bekijken.

Karina Smulders in Persona (bron: tga.nl)

Afgelopen woensdag mocht ik twee juweeltjes aanschouwen, op het toneel gezet door Toneelgroep Amsterdam onder leiding van Ivo van Hove. Twee filmscripts van Ingmar Bergman, twee existentiële drama’s over identiteit, leugen en waarheid, levenskeuzes en verlies. Twee zeer verschillende en opmerkelijk overeenkomstige voorstellingen, met daartussen een pauze.

Het beoordelen van de ervaring van een toneelstuk is niet eenvoudig, zeker niet wanneer je al heel wat gewend bent van een groep acteurs onder leiding van dezelfde regisseur. Zeker niet wanneer het materiaal waar ze mee aan de slag gaan al zo’n eigen kracht bezit, dat het niet altijd mogelijk is het verhaal, de getoonde emotie en de ervaring als publiek te kunnen scheiden. Wat overigens al aangeeft dat het een top-prestatie is. Wanneer je vergeet dat er gespeeld wordt, wanneer het gestileerde werkelijkheid wordt, wanneer realiteit improvisatie wordt, dan heb je te maken met kunst. Toneelgroep Amsterdam verstaat die kunst buitengewoon. Het is dan ook onbegrijpelijk dat de zaal niet afgeladen vol zit.

Vaak beoordelen mensen een toneelstuk naar het aantal reprises (dit stuk is nog te zien tot 18 januari!), hoe snel mensen gaan staan klappen, hoe vaak de spelers terug het toneel op worden geroepen. Achteraf. Maar soms weet je al direct dat je ergens mee te maken hebt waarbij je het liefst je adem anderhalf uur inhoudt. Dat je hart sneller gaat kloppen, dat je de mensen om je heen ook op het puntje van hun stoel ziet zitten.

Maar de beste beoordeling vind ik toch zelf het moment dat je temidden van het publiek staat, buiten de zaal, jassen aantrekkend, wachtend op iemand die naar het toilet moet. Dat je mensen de verstilling hoort doorbreken en hen ziet worstelen, op zoek naar woorden. Of eigenlijk: ze niet ziet worstelen. Want de reactie van de doorsnee mens is vrijwel altijd identiek. ‘Mooi.’ ‘Prachtig.’ ‘Wat waren ze goed, hé’, naarstig op zoek naar instemming van hun wederhelft. Het gevoel van misselijkheid en pijn dat zich op zulke momenten van mij meester maakt, het gevangen zijn in de ervaring van een stuk en geconfronteerd te worden met de onkunde van een taal om zo een ervaring onder woorden te brengen. Hoe meer pijn ik op zulke momenten ervaar, hoe beter het stuk. En zelden heb ik meer behoefte gehad om iedereen tot stilte te vermanen, te smeken om bezinning, om niet te praten over trams of logistiek. Het liefst was ik gevlucht, struinend door een stad die nooit meer hetzelfde zou zijn, de zachte nacht die zich als een geruststellende entiteit omarmde, ons, het publiek dat was opgeschrikt uit de duffe doordeweeksheid van het leven.

Misschien vraag ik te veel van mijn medemensen. Maar het is de uitnodiging van de ervaring van goed toneel, voor iedereen die deze durft aan te nemen. Want trams rijden altijd wel. Maar Na de Repetitie & Persona zijn enkel momenten. Het openbreken van het alledaagse, scheppingen waar je bij moet zijn.